Денеска, 16 март 2026 година, Македонија одбележува една година од катастрофалниот пожар во дискотеката „Пулс“ во Кочани – настан што засекогаш го промени градот, но и целата држава. Во таа кобна ноќ згаснаа 63 млади животи, а повеќе од 200 луѓе беа повредени. Тоа беше најсмртоносниот пожар во поновата историја на земјата, трагедија која зад себе остави неизмерна болка, прекинати соништа и длабока колективна траума.
Една година подоцна, сеќавањето на жртвите не е само чин на почит. Тоа е и потсетник дека трагедијата во Кочани не беше само несреќа, туку настан што ги разоткри слабостите на системот и отвори тешки прашања за одговорноста на институциите, за начинот на кој функционира државата и за вредностите врз кои се темели општеството.
Ноќта што ја промени Македонија
На 16 март во раните утрински часови, дискотеката „Пулс“ во Кочани беше преполна со млади луѓе кои дојдоа да уживаат во настапот на популарната музичка група ДНК. Она што требаше да биде уште една обична вечер исполнета со музика и дружење, за неколку минути се претвори во сцена на ужас, паника и хаос.
Пожарот избувна по употребата на пиротехнички средства за време на настапот, по што огнот брзо се прошири низ внатрешноста на објектот. Лесно запаливите материјали во ентериерот и густите токсични гасови од полиуретанските облоги придонесоа пламените јазици за кратко време да го зафатат просторот.
Во услови на паника и густ чад, стотици луѓе се обидоа да излезат од објектот. Но дискотеката имала само еден функционален излез, што значително ја отежнало евакуацијата. За многумина, тие минути биле кобни.
Билансот беше трагичен: 63 загинати и повеќе од 200 повредени. Меѓу жртвите имаше и познати музичари и уметници, членови на бендот „ДНК“, што дополнително ја зголеми неверицата и шокот во јавноста.
Денови по несреќата, Македонија беше обединета во тага, а јавноста поставуваше едно клучно прашање: како беше можно ваква катастрофа да се случи?
Системските пропусти што излегоа на виделина
Истрагите што следуваа по трагедијата открија сериозни институционални пропусти. Според наодите на истражните органи, објектот во кој функционирала дискотеката „Пулс“ работел со години без целосно усогласување со безбедносните стандарди.
Реконструкции биле правени со употреба на лесно запаливи материјали, без соодветен стручен надзор. Објектот немал доволен број излези за евакуација, а противпожарните системи биле недоволни или несоодветни.
Дополнително, истрагата укажа на недостаток на континуиран инспекциски надзор од страна на надлежните институции. Во текот на повеќе од една деценија, објектот функционирал без систематски контроли кои би можеле навреме да ги откријат и отстранат ризиците.
Овие сознанија отворија поширока дебата за функционирањето на институциите и за механизмите на одговорност во државата. Многумина се запрашаа дали трагедијата можела да биде спречена доколку правилата се применувале доследно и без исклучоци.
Судскиот процес и потрагата по правда
По неколкумесечна истрага, случајот прерасна во еден од најобемните судски процеси во поновата македонска историја. Судскиот процес започна на 19 ноември 2025 година во специјално адаптирана судница во казнено-поправната установа Идризово.
Обвинителството поднесе обвиненија против вкупно 34 физички лица и три правни лица за тешки дела против општата сигурност. Меѓу обвинетите се најдоа поранешни градоначалници на Кочани, поранешни директори на Дирекцијата за заштита и спасување, како и други службени лица кои според обвинението не ги извршиле своите законски обврски.
Покрај нив, во посебна постапка беа опфатени и 13 полициски службеници поради сомнение за неизвршување на службената должност.
Обемот на случајот укажува на сложена мрежа на институционални пропусти и потенцијални злоупотреби на функциите. За семејствата на жртвите, судскиот процес претставува надеж дека ќе се утврди целосната одговорност за трагедијата.
Меѓутоа, токму големиот број на обвинети лица опфатени во една постапка, доби критики од стручната јавност и правната фела, и укажувања дека со ваквата гломазност само се намалуваат шансите процесот да добие ефективна завршница и постои опасност тој да се одолговлекува со години, ако не и децении. Или како што вели новинарот и публицист Ѕвездан Георгиевски во својата колумна за „Призма“, во теоријата постои еден термин: „разлеана одговорност.“ Во превод тоа значи дека правдата се остварува обратнопропорционално од бројот на осомничените. Колку повеќе осомничени – толку помалку правда. Или, со други зборови: ако сите се виновни, тогаш никој не е виновен. Ваквите робусни процеси се реална можност за разводнување на правдата, смета Георгиевски.
Годишнина во знакот на тишината и сеќавањето
Првата годишнина од трагедијата беше одбележана со низа комеморативни настани во Кочани и во други делови на земјата. Централното одбележување започна во 02:32 часот – точниот момент кога избувнал пожарот – со минута молк пред објектот на дискотеката.
Во Паркот на Револуцијата беа поставени 63 бели столчиња, секое со по една бела роза – симболичен потсетник на 63-те изгубени животи и на прекинатите соништа на една генерација.
Граѓаните се потпишуваа во Книгата на жалост, додека „Ѕидот на сеќавањето“ – мурал посветен на жртвите – стана место каде што семејствата, пријателите и сограѓаните оставаа пораки, цвеќе и свеќи.
Родителите на загинатите, организирани во здружението „16 Март 2025 – Кочани“, организираа и марш на сеќавањето во Кочани и Скопје, испраќајќи порака дека нивната борба за правда не завршува со комеморациите.
Човечките приказни зад трагедијата
Меѓу многуте приказни што ја одбележаа оваа трагедија, јавноста особено ја памети жртвата на Илчо Гоцевски – возач на Брза помош кој почина од срцев удар по 32 часа непрекината работа во спасувачките операции.
Неговата пожртвуваност стана симбол на хуманоста и солидарноста што се појавуваат во моменти на најголема криза.
Во деновите по пожарот, бројни граѓани и организации се мобилизираа за да помогнат на повредените и нивните семејства. Иницијативи како „Поддршка за Кочани“ покажаа колку е силна солидарноста на заедницата кога таа се соочува со трагедија.
Пораката на семејствата
Еден од најемотивните моменти на годишнината беше гестот на Габриела Наунова, мајка на трагично загинатата Надица Наунова. Таа на реверот на премиерот му закачи беџ со симбол на скршено срце и натпис „Кочани 16.03.2025“.
Овој симбол стана неформален знак на годишнината – потсетник на болката што ја носат семејствата, но и на нивното барање за правда.
За родителите, оваа борба не е само за казнување на виновниците, туку и за промени што ќе спречат слични трагедии во иднина.
Лекции што мора да се научат
Трагедијата во Кочани отвори сериозна дебата за безбедносните стандарди во јавните објекти, за работата на инспекциските служби и за начинот на кој се издаваат дозволи за работа.
Многумина укажуваат дека корупцијата, клиентелизмот и слабата институционална контрола создаваат услови во кои ризиците стануваат поголеми, а безбедноста на граѓаните – понесигурна.
Затоа, годишнината од трагедијата е и повик за системски промени: поефикасни инспекции, поголема транспарентност, јасна одговорност и институции кои ќе работат професионално и независно.
Помеѓу сеќавањето и надежта
Една година подоцна, Кочани и Македонија сè уште се обидуваат да најдат начин како да продолжат понатаму без да го заборават она што се случи.
Сеќавањето на 63-те жртви не е само дел од минатото. Тоа е морална обврска за иднината.
Затоа, оваа годишнина не треба да остане само ден на тишина и жалост. Таа треба да биде потсетник дека без одговорност, без функционални институции и без почитување на правилата, ваквите трагедии можат да се повторат.
А најголемата почит кон жртвите е токму во тоа – нивната трагедија да стане пресвртница во градењето на побезбедно и поодговорно општество.
Во пожарот во кочанската дискотека загинаа: Алексова Стефанија, Џамов Јорданчо, Трајчев Иван, Ѓоргиев Џоко, Коларов Александар, Величков Иван, Стојанов Андреј, Антова Ивона, Христовски Павел, Димитријев Диме, Насевски Никола, Богданов Тоше, Тодоровски Тоше, Коцева Ана, Живков Адријан, Петрушов Гордан, Горгиев Игорче, Стевановски Филип, Стојанов Томче, Стоименова Моника, Стојанов Стојанчо, Пројковска Николовска Capa, Шопова Марија, Ивановски Петар, Ѓорѓиев Александар, Марковски Матеј, Закова Бојана, Василков Ѓорѓи, Петров Александар, Минова Драгана, Алексова Capa, Ѓорѓиески Андреја, Ивановски Филип, Јорданова Capa, Стрезоска Марија, Ефремов Александар, Велков Игор, Тасева Стојковска Лепа, Атанасовски Мартин, Алексов Александар , Минов Божидар, Милковска Кети, Златков Томас, Соколова Стефанија, Велков Леонид, Наунова Надица, Јорданов Виктор, Панов Андреј, Иванов Димитар, Стоименов Спиро, Владимиров Јове, Андонов Ице, Тасевски Стефан, Величков Ѓорѓи, Стојанов Александар, Христова Сања, Танески Дамјан, Спасова Моника, Лазаров Андреј, Карадакоски Александар, Гавриловски Александар , Стефанов Стојанче, Блажев Владимир Панчо.
Слава им!
